HIJ was een wonderlijk begaafd man van grote kennis, onuitputtelijke fantasie, weergaloos enthousiasme en waarlijk fabelachtig vooruitziende blik. Een man, wiens geweldige invloed op de vooruitgang van wetenschap en techniek zich tot in onze dagen doet gevoelen:
ZONDAG is het 125 jaar geleden, dat Jules Verne 2, „genie en profeet”, zoals Herman Robbers 3hem eens noemde, in de Franse havenstad Nantes werd geboren. Kan de nabijheid van de oceaan van invloed zijn geweest op zijn latere ontwikkeling? Stellig moet dit het geval zijn geweest, want zijn reislust werd als knaap in niet geringe mate aangewakkerd bij het zien van de bedrijvige haven en de talloze koopvaarders, die rijkbeladen met allerlei exotische producten uit Jamaica en San Domingo terugkeerden. Eens zelfs liet hij zich a.s scheepsjongen aanmonsteren, natuurlijk buiten medeweten van zijn ouders, maar hij werd prompt en .... gevoelig teruggehaald door zijn vader, advocaat Pierre Verne!
Magische naam
JULES VERNE! Voor velen onzer heeft die naam nog altijd iets betoverends, iets magisch, dat slechts weinig auteurs in die mate bezitten. Vaak wordt Verne in één adem genoemd met Karl May, Cooper 4 en Aimard 5, maar wat een verschil is er niettemin tussen de boeken van de auteur der W o n d e r r e i z e n en de zeker spannende, maar zo weinig didactische Indianenverhalen! 6
Ik weet wel, „didactisch” heeft een ietwat droge, sems ook pedante bijklank gekregen: men denkt meestal direct aan van alle humor gespeende leerboeken met eindeloze opsommingen van nuchtere feiten, die op zichzelf weinig aantrekkelijks hebben en slechts ten koste van ettelijke uren moeizaam ploeteren geabsorbeerd kunnen worden.
Onuitputtelijk
HOE HÉÉL ANDERS is dit bij Jules Verne! De beminnelijke en vaak geestige Fransman is een onuitputtelijke bron van allerlei wetenswaardigs en of het nu ep aardrijkskundig, historisch, ethnografisch, astronomisch of welk ander speciaal gebied ook ligt, altijd weer neemt de geboeide lezer zonder merkbare moeite dit alles tot zich, want de intrige van het verhaal is dusdanig met wetenschap doorweven, dat de een bijkans niet met terzijdestelling van de ander genoten kan worden. Het resultaat is dus een verrijking van kennis door middel van spannende avonturen en fantastische reizen tot in de verste uithoeken der aarde, ja zelfs naar de maan en door het planetenstelsel, in gezelschap van H e k t o r S e r v a d a c ! 7
Grote invloed
MISSCHIEN ligt hier wel de oorzaak van Verne’s blijvend fascinerende aantrekkingskracht, want de moderne mens is niet meer honkvast als weleer en voelt zich, dank zij de bijkans volmaakte verkeersmiddelen en de radio, wereldburger in de ware zin des
Cosmopoliet in de ware zin van het woord
woords; grenzen vallen weg en het kost niet meer de minste moeite zich van zeden en gewoonten van veraf wonende volkeren op de hoogte te stellen, ook dank zij de film! Het kan ter ere van Jules Verne worden getuigd, dat hij tot die geestesgesteldheid niet slechts een steentje, maar men kan gerust zeggen, een hele muur heeft bijgedragen, want zijn oeuvre is werkelijk zéér omvangrijk te noemen (over de 100 W o n d e r r e i z e n !) en heeft een niet te onderschatten invloed uitgeoefend op tal van ontdekkingsreizigers en uitvinders.
Herinneringen
HIER TE LANDE zijn de „blauwe bandjes met de vergulde olifant” van de bekende E l s e v i e r - s e r i e (nu gelukkig herdrukt!) een begrip geworden, dat voor menigeen blijde herinneringen oproept (mede door de meesterlijke illustraties uit de school van Gustave Doré 8!) aan onvergetelijke uren van heerlijk ingespannen en ademloos volgen van al die hachelijke avonturen in steppen en oerwouden, wéar ook ter wereld!
Phileas Fogg 9, Passepartout 10, Michael Strogoff 11, Kapitein Hatteras 12, nóg ziet men die onverschrokken, vaak nobele gestalten door ondoordringbare jungles en barre ijswoestijnen moeizaam maar vol energie hun doel naderen: Londen, na een reis om de Wereld in 80 Dagen (eigenlijk waren het er maar 79), Irkoetsk in het eindeloze Siberië, de ongenaakbare Noordpool, volgens Verne gevormd door een vulkaan in volle werking!
Nautilus
WIE HERINNERT zich niet die mysterieuze en trieste Kapitein Nemo 13 en diens perfecte onderzeeboot de „Nautilus”? De eerste atoom-duikboot van de Amerikaanse marine, die thans in het brandpunt van de belangstelling der technici staat, heeft ter ere van Jules Verne de naam „Nautilus” gekregen, zoals de onderzeeër van Kapitein Wilkins 14, waarmee hij in 1931 probeerde de Noordpool te bereiken, met diezelfde naam werd gedoopt. Uit deze twee voorbeelden ziet men hoe Jules Verne, ook voor de Amerikanen, synoniem is geworden met de vooruitgang der techniek.
Toen Richard Byrd 15 naar die Noordpool vloog verklaarde hij: „Het is Jules Verne die mij er heen brengt!” Simon Lake 16, constructeur van duikboten, zei eens: „De fantasie van Jules Verne is de werkelijkheid van heden!”
Enorme invloed
HONDERDEN VOORBEELDEN zijn aan te halen van reizigers, uitvinders, kolonisators, ja zelfs missionarissen, die aan zijn boeken hun roeping te danken hebben tot zegen van de mensheid. Die invloed is tot in onze dagen duidelijk waarneembaar, vooral op technisch gebied, en er zijn neg geen tekenen die er op wijzen, dat hierin spoedig verandering zal komen. Televisie, radar, atoomonderzoek, maanraketten, vliegende schotels, het zijn steeds weer dergelijke onderwerpen, die de pers aanleiding geven Vernes profetische geest te prijzen en verband te leggen tussen zijn voorspellingen en haar verwezenlijking in de practijk!
Zijn leven
IS JULES VERNES oeuvre de moeite van nadere bestudering zeker waard, hetzelfde kan werden gezegd van het leven van de schrijver.
Verne-biografieën verschenen reeds in Frankrijk, Engeland, Italië, de Verenigde Staten en Duitsland en ons land is in dit opzicht gelukkig niet achtergebleven, want mr. E. Franquinet’s 17 bio-bibliografie behoort wel tot het allerbeste dat op dit gebied is verschenen. Dikwijls werd mij de vraag gesteld of de schrijver ook werkelijk zoveel landen heeft doorreisd als zijn boeken zouden doen vermoeden en velen hebben het een pikant idee gevonden om aan te nemen, dat Verne nooit zijn geliefde stad Amiens heeft verlaten. Uit allerlei wetenschappelijke geschriften putte hij, zo zeide men, de stof voer zijn fictieve reizen en avonturen.
Een van Jules Vernes toekomstvisioenen: het luchtschip uit Robur de Veroveraar18.
Groot reiziger
Groot reiziger
ZIJ, DIE zo denken, en ze zijn nog vrij talrijk, vergissen zich echter deerlijk, want al heeft Verne nooit een voet in China, Japan of Australië gezet, een huismus, een „voyageur en chambre” was hij althans in zijn glorietijd (1802—1833) allerminst! Met zijn stoomjacht de S a i n t - M i c h e l bezocht hij niet alleen de landen rond de Middellandse Zee, maar ook Scandinavië en ook Rotterdam zag in 1881 de wimpel van de Yacht Club de France aan de gaffel van het sierlijke jacht wapperen.
Van Nederland heeft de schrijver deels niet zo’n beste herinnering overgehouden, doordat men hem voor de machine van zijn jacht dure en slechte kolen heeft verkocht, maar de „Nachtwacht” 19 en de „Stier van Potter” 20 vond hij prachtig!
De „Great Eastern”
MET ZIJN jongere broer Paul 21 bezocht hij in 1867 de Verenigde Staten en die reis, gemaakt met het reuzenstoomschip G r e a t E a s t e r n, dat zijn tijd vèr vooruit was, werd aanleiding tot één van Vernes geestigste verhalen: E e n D r ij v e n d e S t a d.
Talloos zijn de legenden en anecdoten die over Jules Verne de ronde doen, vele op waarheid berustend, andere daarentegen volkomen verzonnen, zoals bijvoorbeeld die welke beweert, dat Verne een Poolse Jood zou zijn, Olchewitz genaamd, die tot het katholicisme overging en zijn naam, die elzeboom betekent, in het oud-Franse Verne vertaalde!
Mr. Franquinet’s boek bevat vele amusante incidenten, die dikwijls een onverwacht licht werpen op Vernes leven en werken.
Jules Verne (* 8 februari 1828 , † 24 maart 1905) was een Frans auteur van avontuurlijke reisbeschrijvingen met nieuwe technieken, naar vele delen van de aarde en naar onbekende gebieden zoals de diepzee, het binnenste van de aarde en de maan. Hij wordt vaak gezien als de vader van de sciencefiction. Tijdens zijn leven verschenen maar liefst 72 romans en novellen van zijn hand: »Un drame au Mexique«, »Un drame dans les airs«, »Martin Paz«, »Maître Zacharius ou l’Horloger qui avait perdu son âme«, »Un hivernage dans les glaces«, »Cinq Semaines en ballon«, »Les Aventures du capitaine Hatteras«, »Le Comte de Chanteleine«, »Voyage au centre de la Terre«, »De la Terre à la Lune«, »Les Forceurs de blocus«, »Les Enfants du capitaine Grant«, »Vingt Mille Lieues sous les mers«, »Autour de la Lune«, »Une ville flottante«, »Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l’Afrique australe«, »Une fantaisie du docteur Ox«, »Le Pays des fourrures«, »Le Tour du monde en quatre-vingts jours«, »24 Minutes en ballon«, »L’Île mystérieuse«, »Le secret de l’île«, »Une ville idéale«, »Michel Strogoff«, »Hector Servadac«, »Les Indes noires«, »Un capitaine de quinze ans«, »Les Cinq Cents Millions de la Bégum«, »Les Tribulations d’un Chinois en Chine«, »Les Révoltés de la Bounty«, »La Maison à vapeur«, »La Jangada«, »Dix Heures en Chasse«, »L’École des Robinsons«, »Le Rayon vert«, »Kéraban-le-Têtu«, »L’Étoile du Sud«, »L’Archipel en feu«, »Frritt-Flacc«, »L’Épave du Cynthia«, »Mathias Sandorf«, »Un billet de loterie«, »Robur le Conquérant«, »Nord contre Sud«, »Gil Braltar«, »Le Chemin de France«, »Deux Ans de vacances«, »Famille-Sans-Nom«, »La Journée d’un journaliste américain en 2889«, »Sans dessus dessous«, »César Cascabel«, »Mistress Branican«, »Aventures de la famille Raton«, »Le Château des Carpathes«, »Claudius Bombarnac«, »P’tit-Bonhomme«, »Monsieur Ré-Dièze et Mademoiselle Mi-Bémol«, »Mirifiques Aventures de maître Antifer«, »L’Île à hélice«, »Face au drapeau«, »Clovis Dardentor«, »Le Sphinx des glaces«, »Le Superbe Orénoque«, »Le Testament d’un excentrique«, »Seconde Patrie«, »Le Village aérien (La Grande Forêt)«, »Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin«, »Les Frères Kip«, »Bourses de voyage«, »Un drame en Livonie«, »Maître du monde« en »L’Invasion de la mer«.
Daar kwamen tot 1919 nog eens negen postuum gepubliceerde romans bij. »Le Phare du bout du monde«, »Le Volcan d’or«, »L’Agence Thompson and Co«, »La Chasse au météore«, »Le Beau Danube jaune«, »En Magellanie«, »Le Secret de Wilhelm Storitz«, »Édom« en »L’Étonnante Aventure de la mission Barsac«.
Herman Johan Robbers (* 4 september 1868, † 15 september 1937) was een Nederlands romanschrijver, dichter en tijdschriftredacteur.
Van zijn romans zijn te noemen: »De roman van Bernard Bandt«, »De bruidstijd van Annie de Boogh«, »De gelukkige familie (De roman van een gezin I)«, »Eén voor Eén (De roman van een gezin II)«, »Hélène Servaes «, »Sint-Elmsvuur (Een mannenleven I)«, »Op hooge golven (Een mannenleven II)«, »De thuisreis (Een mannenleven III)« en »Redding «,
James Fenimore Cooper (* 15 september 1789, † 14 september 1851) was een Amerikaans schrijver, die vooral bekendheid verwierf met zijn zeeverhalen en historische verhalen, de vijfdelige Leatherstocking Tales: »The Deerslayer. The First War Path«, »The Last of the Mohicans. A Narrative of 1757«, »The Pathfinder. The Inland Sea«, »The Pioneers. The Sources of the Susquehanna; A Descriptive Tale« en »The Prairie. A Tale«, met Natty Bumppo (bijgenaamd »Leatherstocking« en »Hawkeye«) in de hoofdrol; het tweede boek uit deze reeks, »The Last of the Mohicans« wordt door vriend en vijand beschouwd als zijn meesterwerk.
Gustave Aimard (pseudoniem van Olivier Aimard, * 13 september 1818, † 20 juni 1883) was een Franse reiziger in Noord- Amerika, Spanje en Turkije en schrijver van avonturenromans. Beroemd zijn zijn »Les Trappeurs de l’Arkansas«, »Le Chercheur de pistes«, »La Fièvre d’Or«, »Les Chasseurs d’Abeilles«, »Le Cœur de pierre«, »L’Araucan«, »Les scalpeurs blancs«, »Par mer et par terre« en, samen met Jules Berlioz d’Auriac (* 9 juli 1820 , † 16 september 1913) geschreven, »Jim, l’Indien«.
We begrijpen dat de schrijver van dit artikel een grote fan is van het werk van Jules Verne, maar de lezers hebben nergens zoveel geleerd over geschiedenis, etnografie en aardrijkskunde als bij Karl May! Het is pure onzin om te beweren dat zijn werk weinig didactisch van aard was!
Hector Servadac is een in Algerije gestationeerde Franse officier, die in het gelijknamige boek van Jules Verne (zie noot 2) uit 1877 samen met een aantal andere mensen terechtkomt op een komeet en daarmee een eindje door de ruimte reist.
Paul Gustave Doré (* 6 januari 1832, † 23 januari 1883) was een Frans beeldend kunstenaar, graveur en illustrator, die wereldfaam verwierf met zijn illustraties bij de boeken van o.a. Rabelais (»Gargantua et Pantagruel«), Balzac (»Les Cent Contes drolatiques«), Dante Alighieri (»La Divina Commedia«), Jean de La Fontaine (»Fables#171;), Milton (»Paradise Lost«), Coleridge (»The Rime of the Ancient Mariner«), Ariosto (»Orlando furioso«) en natuurlijk de Bijbel.
Phileas Fogg is een bemiddeld man uit Jules Verne’s (zie noot 2) roman »Le tour du monde en quatre-vingts jours« die in 1872 in de Reform Club in Londen wedt dat hij in tachtig dagen om de wereld kan reizen, van woensdag 2 oktober 20.45 uur tot zaterdag 21 december 20.45 uur.
Michel Strogoff is de hoofdpersoon uit de gelijknamige roman van Jules Verne (zie noot 2). Hij is een 30-jarige militair die van de tsaar de opdracht krijgt een boodschap naar diens broer, grootvorst van Irkoetsk, te brengen en zich aan niemand bekend te maken, omdat het oosten van Rusland onder voet wordt gelopen door de Tataren.
Kapitein John Hatteras is de hoofdpersoon uit Jules Verne’s (zie noot 2) roman »Voyages et aventures du capitaine Hatteras«. Hij geeft in 1861 leiding aan een Britse expeditie naar de Noordpool: Hatteras is ervan overtuigd dat de zee rond de pool niet bevroren is en zijn obsessie is om de plek hoe dan ook te bereiken. Dat lukt uiteindelijk, maar de Noordpool blijkt een eiland met een vulkan erop. Hatteras springt erin en overlijdt op deze manier; in een latere versie van het verhaal gaat hij niet dood, maar is hij waanzinnig geworden door de vulkanische dampen.
Kapitein Nemo speelt de hoofdrol in Jules Verne’s (zie noot 2) romans »Vingt mille lieues sous les mers« en »L'Île mystérieuse«; hij is de kapitein van zijn gebouwde duikboot „Nautilus” en heeft een hekel aan vrijwel alle landen ter wereld, en bij geen daarvan wil horen. Daarom kiest hij ervoor om altijd op zee te varen. Zijn haat is opgewekt door het verlies van zijn familie.
Sir George Hubert Wilkins MC & Bar (* 31 oktober 1888, † 30 november 1958) was een Australisch poolvorser, ornitholoog, piloot, soldaat en fotograaf. Hij was de eerste die met een duikboot (ook „Nautilus” genaamd, naar de duikboot van Jules Verne (zie noot 2)) onder het Noordpoolijs voer, maar bereikte zijn doel - de Noordpool - niet. Jaren later lukte het een Amerikaanse atoomduikboot wel en bij die gelegenheid werd Wilkins’s as op zee verstrooid.
Richard Evelyn Byrd (* 25 oktober 1888, † 11 maart 1957) was een Amerikaanse poolvorser en rear admiral. Hij beweerde dat hij op 9 mei 1926 samen met Floyd Bennett (* 25 oktober 1890, † 25 april 1928) als eerste met een vliegtuig, een driemotorige Fokker F.VII over de Noordpool was gevlogen, hoewel Bennett dit later ontkende en een technisch onderzoek door Bernt Balchen (* 23 oktober 1899, † 17 oktober 1973) bevestigde Bennetts lezing.
Simon Lake (* 4 september 1866, † 23 juni 1945) was een Quaker-Amerikaanse ingenieur, die in 1894 de eerste in een oorlog bruikbare duikboot bouwde voor de US Navy.
Mr. Edmond („Eddy”) Marie Constant Bernard Franquinet (* 6 januari 1896, † 17 november 1974) was de schrijver van de eerste Nederlandse biografie (1942) over Jules Verne (zie noot 2): »Jules Verne, zijn persoon en zijn werk”.
»Robur-le-Conquérant« is een roman uit 1886 van Jules Verne (zie noot 2). In dit verhaal speelt een luchtschip met rotorbladen een belangrijke rol, lang voordat de eerste helikopter daadwerkelijk vloog.
„De Nachtwacht” is de populaire naam van waarschijnlijk het beroemdste schilderij van de Nederlandse schilder Rembrandt (voluit: Rembrandt Harmenszoon van Rijn, * 15 juli 1606, † 4 oktober 1669), dat officieel »De compagnie van kapitein Frans Banninck Cocq en luitenant Willem van Ruytenburgh maakt zich gereed om uit te marcheren« (1642) heet.
»De Stier« (1647) is het beroemdste schilderij van Paulus Potter (gedoopt 20 november 1625, † begraven 17 januari 1654). Dit enorme schilderij (2,35 x 3,40 m) hing aanvankelijk in de Galerij Prins Willem V aan het Buitenhof in Den Haag. Verne (zie noot 2) bleek niet de enige Fransman te zijn die het schilderij mooi vond, want zijn landgenoot nam de collectie van Willem V mee naar Parijs en hing „De stier« in het Louvre. Na de val van Napoleon werd de collectie met paard en wagens teruggehaald en in het Mauritshuis gehangen.
ZONDAG is het 125 jaar geleden, dat Jules Verne 2, „genie en profeet”, zoals Herman Robbers 3hem eens noemde, in de Franse havenstad Nantes werd geboren. Kan de nabijheid van de oceaan van invloed zijn geweest op zijn latere ontwikkeling? Stellig moet dit het geval zijn geweest, want zijn reislust werd als knaap in niet geringe mate aangewakkerd bij het zien van de bedrijvige haven en de talloze koopvaarders, die rijkbeladen met allerlei exotische producten uit Jamaica en San Domingo terugkeerden. Eens zelfs liet hij zich a.s scheepsjongen aanmonsteren, natuurlijk buiten medeweten van zijn ouders, maar hij werd prompt en .... gevoelig teruggehaald door zijn vader, advocaat Pierre Verne!
